All posts filed under: Nieuws

Het Nut

Het archief van het Amsterdamse departement van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen uit de periode 1785-1938 is helemaal gedigitaliseerd en te bekijken op de website van het Stadsarchief Amsterdam. Ik schreef een inleiding bij de inventaris en vijf stukjes over opvallende documenten uit het archief. Over een liedje dat de kleuters van de bewaarschool van het Nut in 1848 ten gehore brachten, bijvoorbeeld, en over de gymnastieklessen op de speciale school aan de Westermarkt die in 1851 openging. Het departement Amsterdam van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen bestaat nog altijd en financierde de digitalisering van het archief. De ruim 85.000 scans zijn opgenomen in de Archiefbank van het Stadsarchief en zijn daar gratis te zien en te downloaden. Advertenties

Amsterdam in de wereld

Op 26 januari verschijnt mijn nieuwe boek, Amsterdam in de wereld. De inleiding is al te lezen op de website van Athenaeum Boekhandel. Amsterdam in de wereld gaat over de internationale geschiedenis van de stad, en over de sporen die daar nog van te vinden zijn, overal ter wereld én in Amsterdam zelf. Amsterdammers reizen al eeuwenlang de hele wereld rond en vanuit alle windrichtingen zijn vreemdelingen naar de stad gekomen, vaak om zelf Amsterdammer te worden. Aan de hand van illustratieve verhalen en veel beeldmateriaal toont het boek de sporen van hun wederzijdse beïnvloeding. Een gedeelde geschiedenis die leidde tot het diverse Amsterdam van nu. Een Amsterdammer schreef de vroegste tekst van Australië, Amsterdammers bouwden de eerste synagoge van Zuid-Amerika, legden een Kalverstraat aan in India en hielpen de jonge Verenigde Staten te financieren. Het waren ook Amsterdammers die tot slaaf gemaakte Afrikanen naar Suriname brachten, en de architect van de Zuid-Afrikaanse apartheid kwam uit Amsterdam. De wereld heeft het gezicht van Amsterdam bepaald, en Amsterdammers hebben de wereld op verschillende plekken diepgaand beïnvloed. Amsterdam …

Stukken over de grens

De Maand van de Geschiedenis staat dit jaar in het teken van het thema Grenzen. Voor de website van het Stadsarchief Amsterdam schreef ik tien ‘Stukken’ rondom dat thema, met aandacht voor archiefstukken over Amsterdam in het buitenland en het buitenland in Amsterdam. Over bonnetjes uit Brazilië bijvoorbeeld, muziek uit China, reclame uit Japan, kunst uit Argentinië en een filosoof uit India. En over een Amsterdamse burgemeester die in Israël met een keffiyeh op de foto ging. Lees de ‘Stukken over de grens’ op de website van het Stadsarchief Amsterdam. Afbeelding: Reclame van de Japanse porseleinfabriek Seiji Kuaisha, verspreid tijdens de Wereldtentoonstelling van 1883 in Amsterdam.

Fotograferende ambtenaren

Voor een special van Ons Amsterdam over vroege fotografie schreef ik een artikel over de allereerste fotograferende ambtenaren van Amsterdam. Het speciale oktobernummer verschijnt bij de fototentoonstelling die vanaf vandaag te zien is in het Stadsarchief Amsterdam: Amsterdam 1900. Rond 1900 werd Amsterdam een dynamische stad. Een stad die met het moderne medium fotografie in al zijn facetten kon worden vastgelegd. De tentoonstelling in het Stadsarchief laat driehonderd foto’s uit die tijd zien, van bekende fotografen zoals George Hendrik Breitner, Jacob Olie en Bernard Eilers, maar ook van minder bekende of intussen vergeten fotografen. De ene technische vernieuwing na de andere maakte de fotografie vanaf de late negentiende eeuw ook steeds bruikbaarder voor de gemeentediensten. Langzaamaan gingen gemeenteambtenaren bij hun werk gebruikmaken van foto’s. Eerst de politie, die fotografie gebruikte ter identificatie en bij het oplossen van misdrijven. Daarna bijvoorbeeld de Gezondheidsdienst en de Dienst Bouw- en Woningtoezicht, die met foto’s de erbarmelijke omstandigheden documenteerden waaronder de allerarmste Amsterdammers woonden – om daar uiteindelijk verbetering in aan te brengen. In de foto’s van de ambtenaren …

Boemerang

Om te herdenken dat het precies vierhonderd jaar geleden is dat Amsterdammer Dirk Hartog als eerste Europeaan voor anker ging voor de Australische westkust verschijnt deze maand het magazine Boemerang. Het blad staat vol artikelen over de intussen vier eeuwen oude relatie tussen Nederland en Australië. Over hoe Nederlanders de kustlijn van Australië stukje bij beetje in kaart brachten, over Nederlandse scheepswrakken voor de verraderlijke Australische kust, en bijvoorbeeld ook over de vele Nederlanders die vooral na de Tweede Wereldoorlog naar Australië emigreerden én over de culturele en wetenschappelijke uitwisseling tussen de twee landen. Ik schreef twee stukken voor Boemerang: een met het verhaal van Dirk Hartog zelf, en een tweede over Nederlandse uitvoerende kunstenaars in Australië en vice versa. Boemerang is ook digitaal beschikbaar. Het magazine is een eenmalige uitgave van de Australische ambassade in Nederland, DutchCulture, het Nationaal Archief, de Nederlandse ambassade in Australië en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Marielle Hageman, Argentië-Amsterdam: Historische banden

Argentinië en Amsterdam

De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan bezoekt deze maand Buenos Aires. Bij het bezoek schreef ik een boekje over de historische band tussen Argentinië en Amsterdam. Het verscheen in een Spaanse en in een Engelse versie. De burgemeester staat in Argentinië stil bij de 87ste geboortedag van Anne Frank. De verjaardag van Anne Frank, op 12 juni, is sinds 2013 een officiële herdenkingsdag in Argentinië. Een dag waarop er extra aandacht is voor de mensenrechten, en de gevolgen van uitsluiting en ongelijkheid. Het zijn thema’s die in Argentinië sinds het militaire regime van Jorge Videla in de jaren 1976-1983 – toen de mensenrechten in het land op grote schaal geschonden werden – van extra betekenis zijn. Buenos Aires heeft sinds 2009 een Centro Ana Frank, een partnerinstelling van het Amsterdamse Anne Frank Huis, dat ruim aandacht besteedt aan de militaire dictatuur en de mensenrechtensituatie van vandaag de dag. Daar is ook een deel van het Achterhuis waar Anne Frank zat ondergedoken gereconstrueerd, en in de tuin groeit een nazaat van de beroemde kastanjeboom waarover Anne in …

De Februaristaking

Op 25 februari is het 75 jaar geleden dat de Februaristaking uitbrak. De staking van 25 en 26 februari 1941 was het grootste en enige massale protest tegen de Jodenvervolging in Europa. Voor de gemeente Amsterdam schreef ik er een boekje over, met daarin veel aandacht voor de rol van het gemeentepersoneel tijdens de staking: de stakers, maar ook de niet-stakers, twijfelaars en terugkrabbelaars. Alle Amsterdamse ambtenaren krijgen een exemplaar van het boekje. Het Stadsarchief Amsterdam roept intussen iedereen op om foto’s en documenten van mensen die hebben deelgenomen aan de Februaristaking over te dragen. Daarmee krijgen de stakers een gezicht. Bij de oproep maakte ik tien items over de archiefstukken die tot de bronnen van het boekje behoren. In aansluiting op het boekje schreef ik ook een artikel over de Februaristaking voor het Historisch Nieuwsblad van deze maand.   Afbeelding bovenaan: Amsterdamse en Duitse politie op het Rembrandtplein bij ongeregeldheden in de aanloop naar de Februaristaking, februari 1941 (Stadsarchief Amsterdam).

Amsterdam en Europa

Het boekje ‘Amsterdam and Europe: historical ties‘ is een geschenk van de gemeente Amsterdam aan de Europese ambtenaren die de komende maanden naar de stad komen in het kader van het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie. Het is een aangevulde heruitgave van het boekje dat ik eerder schreef voor het project Historische Goudmijnen. Het boekje toont Amsterdams plek in Europa aan de hand van vier pijlers die al eeuwenlang de kracht van de stad vormen en waarop de gemeente ook nu de strategie binnen Europa baseert: Amsterdam als ondernemende, creatieve, sociale en duurzame stad.   Afbeelding: Een Fokker van de KLM op Schiphol in oktober 1928 (Stadsarchief Amsterdam).

Dirk Hartog in Australië

In 2016 is het vierhonderd jaar geleden dat de Amsterdamse schipper Dirk Hartog als eerste Europeaan aan land ging aan de westkust van Australië. In Het Parool vertel ik zijn verhaal. Het land dat hij gevonden had noemde Dirk Hartog naar zijn schip de Eendracht: Eendrachtsland. Onder die naam staat Australië op de oudste in Amsterdam verschenen kaarten van het land. Dirk Hartog liet een bord achter op een eiland voor de Australische kust. Het was een tinnen schotel die hij plat had laten slaan. ‘Op 25 oktober 1616 is het schip de Eendracht van Amsterdam hier aangekomen,’ stond erin gekrast. Het bord bevat daarmee de oudste geschreven tekst van Australië. Het eiland waar Dirk Hartog aan land ging, in Shark Bay in West-Australië, heet nog altijd Dirk Hartog Island. Het bord dat hij er achterliet bevindt zich tegenwoordig in het Rijksmuseum Amsterdam. Afbeelding: Caert van’t Landt van d’Eendracht, in 1627 in Amsterdam uitgegeven door Hessel Gerritsz (National Library of Australia)

Een Kalverstraat in India

Amsterdammer Hendrik van Reede werd in de late zeventiende eeuw verliefd op India. Ik schrijf deze maand over hem in Het Parool. Hendrik van Reede veroverde en bestuurde namens de Verenigde Oost-Indische Compagnie de lucratieve Indiase zuidwestkust. Hij raakte er zo onder de indruk van de rijke natuur dat hij een enorm botanisch werk over de streek publiceerde dat nog altijd als baanbrekend geldt. De stad Kochi, waar Hendrik van Reede gestationeerd was, is nog steeds de meest Nederlandse plek in India, met Hollandse huizen met luiken voor de ramen, voordeuren met een onder- en een bovendeur, en vaak met een bankje voor het huis. Ook het stratenpatroon herinnert er aan Nederland. In de zeventiende eeuw had Kochi een Herengracht en een Kalverstraat en sommige moderne straatnamen stammen nog rechtstreeks af van die van de oude Nederlandse straten: Princess Street van Prinsenstraat, Burgher Street van Burgerstraat, Lilly Street van Leliestraat. Net als in Amsterdam staan er in Kochi bomen langs de straten.