All posts filed under: Nieuws

Dirk Hartog in Australië

In 2016 is het vierhonderd jaar geleden dat de Amsterdamse schipper Dirk Hartog als eerste Europeaan aan land ging aan de westkust van Australië. In Het Parool vertel ik zijn verhaal. Het land dat hij gevonden had noemde Dirk Hartog naar zijn schip de Eendracht: Eendrachtsland. Onder die naam staat Australië op de oudste in Amsterdam verschenen kaarten van het land. Dirk Hartog liet een bord achter op een eiland voor de Australische kust. Het was een tinnen schotel die hij plat had laten slaan. ‘Op 25 oktober 1616 is het schip de Eendracht van Amsterdam hier aangekomen,’ stond erin gekrast. Het bord bevat daarmee de oudste geschreven tekst van Australië. Het eiland waar Dirk Hartog aan land ging, in Shark Bay in West-Australië, heet nog altijd Dirk Hartog Island. Het bord dat hij er achterliet bevindt zich tegenwoordig in het Rijksmuseum Amsterdam. Afbeelding: Caert van’t Landt van d’Eendracht, in 1627 in Amsterdam uitgegeven door Hessel Gerritsz (National Library of Australia)

Een Kalverstraat in India

Amsterdammer Hendrik van Reede werd in de late zeventiende eeuw verliefd op India. Ik schrijf deze maand over hem in Het Parool. Hendrik van Reede veroverde en bestuurde namens de Verenigde Oost-Indische Compagnie de lucratieve Indiase zuidwestkust. Hij raakte er zo onder de indruk van de rijke natuur dat hij een enorm botanisch werk over de streek publiceerde dat nog altijd als baanbrekend geldt. De stad Kochi, waar Hendrik van Reede gestationeerd was, is nog steeds de meest Nederlandse plek in India, met Hollandse huizen met luiken voor de ramen, voordeuren met een onder- en een bovendeur, en vaak met een bankje voor het huis. Ook het stratenpatroon herinnert er aan Nederland. In de zeventiende eeuw had Kochi een Herengracht en een Kalverstraat en sommige moderne straatnamen stammen nog rechtstreeks af van die van de oude Nederlandse straten: Princess Street van Prinsenstraat, Burgher Street van Burgerstraat, Lilly Street van Leliestraat. Net als in Amsterdam staan er in Kochi bomen langs de straten.

Admiraal van de tsaar

Dat Rusland een grootmacht kon worden, was mede te danken aan de Amsterdammer Cornelis Cruys, schrijf ik in Het Parool. Cornelis Cruys trok op verzoek van tsaar Peter de Grote in 1698 naar Rusland, waar hij leiding ging geven aan de bouw van de Russische vloot en de basis legde voor de Russische marine. Dankzij de bescherming van de vloot kon de tsaar zijn droomstad aan de Oostzeekust laten bouwen: Sint-Petersburg. Naar voorbeeld van Amsterdam, met grachten en al. Veel Russische scheepvaarttermen herinneren nog aan de Nederlandse invloed: werf, ankor, mast, sjtoerman, sjkiper, kabeltow.

Amsterdams oude cafés in een app

Biermagnaat Alfred Heineken had duidelijke ideeën over hoe een echt Amsterdams café eruit moest zien: “Ik geloof in, al dan niet echt, afgetrapt interieur met een tante Marie achter de bar en een breedgeschouderde pimpelende echtgenoot op de achtergrond die tevens als uitsmijter dient.” Amsterdam telt heel wat van zulke cafés. Vaak zijn ze oud, soms zelfs met een geschiedenis die zou teruggaan tot de zeventiende eeuw. In opdracht van de Stichting Heineken Collection maakte ik de content voor de app Best Brown Bars, over zulke historische Amsterdamse cafés, waar nu net als vroeger Heineken bier geschonken wordt, of Amstel, of Brand – biermerken die tegenwoordig ook bij Heineken horen. Met audiofragmenten en historisch beeldmateriaal vertelt de app over de geschiedenis van de cafés en wat ze zo bijzonder maakt. De app werd op 25 september gelanceerd tijdens de heropening van de gerestaureerde bar-bodega De Blauwe Parade, in Die Port van Cleve, een van de oudste Heineken cafés van Amsterdam. De app Best Brown Bars is gratis te downloaden via de MuseumApp, in een Nederlandse …

Amsterdammer in Amerika

In de eerste aflevering van ‘Amsterdam Elders’ na de zomerstop schrijf ik deze maand in Het Parool over de Amsterdammer Theophile Cazenove, die aan het eind van de achttiende eeuw naar de nieuwe Verenigde Staten trok om er namens Amsterdamse financiers in land te investeren. Cazenoves naam duikt er tegenwoordig nog overal op: zo zijn er plaatsen die Cazenovia heten in de staten New York en Wisconsin, bestaan er een Cazenovia Lake, een Cazenovia Creek en een Cazenovia Park, en is er een Cazenove Street in Boston.

Amsterdam en Israël

Veel ophef deze zomer over het Amsterdamse plan om een stedenband aan te gaan met Tel Aviv en Ramallah. De stedenband is van de baan, maar het bezoek van burgemeester Van der Laan aan Israël niet. In het kader van het project Historische Goudmijnen en in opdracht van het Bureau Internationale Betrekkingen van de gemeente Amsterdam deed ik onderzoek naar de historische band tussen Amsterdam en Israël. Van pelgrims die vanuit Amsterdam naar het Heilige Land trokken –  Carel Quina nam in 1671 een model van de Heilige Grafkerk als souvenir mee naar Amsterdam – en de bewondering die zionisten vanaf de negentiende eeuw voor de Amsterdamse filosoof Spinoza koesterden tot aan de publicist Jacob Israël de Haan, slachtoffer van de eerste politieke moord in Palestina, en de steenrijke filantroop Oscar van Leer, die al lang voor het begin van het vredesproces joden en Palestijnen nader tot elkaar probeerde te brengen – allebei Amsterdammers. En natuurlijk de Ajax-supporters die zich met Israël identificeren, en al die Hebreeuwse en Jiddische woorden in het Amsterdamse dialect, inclusief …

Amsterdams historische band met Marokko

Het tiende boekje in de reeks ‘Historische banden’ gaat over het gedeelde verleden van Amsterdam en Marokko. Over het handelsverdrag dat de Nederlandse Republiek in 1610 sloot met de Marokkaanse sultan: het eerste officiële verdrag tussen een Europees land en een niet-christelijke natie. En bijvoorbeeld over Michiel de Ruyters Marokkaanse avonturen, over Amsterdamse slaven in Marokko – slavin Maria ter Meetelen runde in de achttiende eeuw jarenlang een café in Meknès –, en kunstenaars die rond 1900 vanuit Amsterdam naar het schilderachtige Marokko trokken. Maar ook over Marokkaanse voetballers bij Ajax en over de recente samenwerking tussen Amsterdam en Marokko op sociaal-cultureel gebied. Ik schreef het boekje in het kader van het project Historische Goudmijnen, in opdracht van het Bureau Internationale Betrekkingen van de gemeente Amsterdam. Afbeelding: Het paleis van de sultan in Marrakech tijdens het bezoek van een Nederlands gezantschap op een prent van Adriaen Matham die in 1646 in Amsterdam verscheen (Rijksmuseum Amsterdam).

Apartheid uit Amsterdam

Amsterdam rekent tolerantie en vrijheid maar wat graag tot zijn exportproducten. Maar ook de architect van de Zuid-Afrikaanse apartheid werd in Amsterdam geboren: Hendrik Verwoerd. Ik schrijf erover in Het Parool, in de vierde aflevering van ‘Amsterdam Elders‘.

Amsterdam Elders

Vanaf 24 januari 2015 schrijf ik maandelijks de rubriek ‘Amsterdam Elders’ in de zaterdagse bijlage PS De Wereld van Het Parool: een serie van tien artikelen over Amsterdams cultureel erfgoed in het buitenland. Tien landen – door de overheid aangewezen als de landen waar Nederlands cultureel erfgoed speciale aandacht verdient – passeren het komende jaar de revue: van de overblijfselen van de oudste synagoge in Brazilië tot de verbastering van het woord koekje in de Verenigde Staten. De reeks begint deze maand met een verhaal over Japan. Titia Bergsma vertrok in 1816 op een Amsterdams schip richting Japan. Ze begeleidde haar man, de Amsterdammer Jan Cock Blomhoff, die daar leiding ging geven aan de Nederlandse handelspost op het eilandje Deshima. Titia was de eerste westerse vrouw in eeuwen die voet op Japans grondgebied zette. Tijdens haar korte verblijf in Japan werd ze een bron van inspiratie voor Japanse kunstenaars en haar beeltenis is tegenwoordig op zo’n vier miljoen Japanse voorwerpen te vinden. ‘Amsterdam Elders’ eindigt in december met een artikel over Australië, als opstapje naar …

Vrije verkiezingen in Amsterdam

In 1795 konden Amsterdammers voor het eerst hun stadsbestuur kiezen. De eerste stappen op weg naar democratie waren nog wankel: lang niet iedereen mocht stemmen en de functie van volksvertegenwoordiger bleek maar matig populair. Over deze allereerste vrije verkiezingen schreef ik een artikel in het Historisch Nieuwsblad.