All posts tagged: Geschiedenis

Admiraal van de tsaar

Dat Rusland een grootmacht kon worden, was mede te danken aan de Amsterdammer Cornelis Cruys, schrijf ik in Het Parool. Cornelis Cruys trok op verzoek van tsaar Peter de Grote in 1698 naar Rusland, waar hij leiding ging geven aan de bouw van de Russische vloot en de basis legde voor de Russische marine. Dankzij de bescherming van de vloot kon de tsaar zijn droomstad aan de Oostzeekust laten bouwen: Sint-Petersburg. Naar voorbeeld van Amsterdam, met grachten en al. Veel Russische scheepvaarttermen herinneren nog aan de Nederlandse invloed: werf, ankor, mast, sjtoerman, sjkiper, kabeltow.

Amsterdams oude cafés in een app

Biermagnaat Alfred Heineken had duidelijke ideeën over hoe een echt Amsterdams café eruit moest zien: “Ik geloof in, al dan niet echt, afgetrapt interieur met een tante Marie achter de bar en een breedgeschouderde pimpelende echtgenoot op de achtergrond die tevens als uitsmijter dient.” Amsterdam telt heel wat van zulke cafés. Vaak zijn ze oud, soms zelfs met een geschiedenis die zou teruggaan tot de zeventiende eeuw. In opdracht van de Stichting Heineken Collection maakte ik de content voor de app Best Brown Bars, over zulke historische Amsterdamse cafés, waar nu net als vroeger Heineken bier geschonken wordt, of Amstel, of Brand – biermerken die tegenwoordig ook bij Heineken horen. Met audiofragmenten en historisch beeldmateriaal vertelt de app over de geschiedenis van de cafés en wat ze zo bijzonder maakt. De app werd op 25 september gelanceerd tijdens de heropening van de gerestaureerde bar-bodega De Blauwe Parade, in Die Port van Cleve, een van de oudste Heineken cafés van Amsterdam. De app Best Brown Bars is gratis te downloaden via de MuseumApp, in een Nederlandse …

Amsterdam en Israël

Veel ophef deze zomer over het Amsterdamse plan om een stedenband aan te gaan met Tel Aviv en Ramallah. De stedenband is van de baan, maar het bezoek van burgemeester Van der Laan aan Israël niet. In het kader van het project Historische Goudmijnen en in opdracht van het Bureau Internationale Betrekkingen van de gemeente Amsterdam deed ik onderzoek naar de historische band tussen Amsterdam en Israël. Van pelgrims die vanuit Amsterdam naar het Heilige Land trokken –  Carel Quina nam in 1671 een model van de Heilige Grafkerk als souvenir mee naar Amsterdam – en de bewondering die zionisten vanaf de negentiende eeuw voor de Amsterdamse filosoof Spinoza koesterden tot aan de publicist Jacob Israël de Haan, slachtoffer van de eerste politieke moord in Palestina, en de steenrijke filantroop Oscar van Leer, die al lang voor het begin van het vredesproces joden en Palestijnen nader tot elkaar probeerde te brengen – allebei Amsterdammers. En natuurlijk de Ajax-supporters die zich met Israël identificeren, en al die Hebreeuwse en Jiddische woorden in het Amsterdamse dialect, inclusief …

Amsterdams historische band met Marokko

Het tiende boekje in de reeks ‘Historische banden’ gaat over het gedeelde verleden van Amsterdam en Marokko. Over het handelsverdrag dat de Nederlandse Republiek in 1610 sloot met de Marokkaanse sultan: het eerste officiële verdrag tussen een Europees land en een niet-christelijke natie. En bijvoorbeeld over Michiel de Ruyters Marokkaanse avonturen, over Amsterdamse slaven in Marokko – slavin Maria ter Meetelen runde in de achttiende eeuw jarenlang een café in Meknès –, en kunstenaars die rond 1900 vanuit Amsterdam naar het schilderachtige Marokko trokken. Maar ook over Marokkaanse voetballers bij Ajax en over de recente samenwerking tussen Amsterdam en Marokko op sociaal-cultureel gebied. Ik schreef het boekje in het kader van het project Historische Goudmijnen, in opdracht van het Bureau Internationale Betrekkingen van de gemeente Amsterdam. Afbeelding: Het paleis van de sultan in Marrakech tijdens het bezoek van een Nederlands gezantschap op een prent van Adriaen Matham die in 1646 in Amsterdam verscheen (Rijksmuseum Amsterdam).

Apartheid uit Amsterdam

Amsterdam rekent tolerantie en vrijheid maar wat graag tot zijn exportproducten. Maar ook de architect van de Zuid-Afrikaanse apartheid werd in Amsterdam geboren: Hendrik Verwoerd. Ik schrijf erover in Het Parool, in de vierde aflevering van ‘Amsterdam Elders‘.

Berlage en de toeristen

H.P. Berlage reisde in 1923 naar Nederlands-Indië, het huidige Indonesië. Tijdens zijn reis kreeg de Amsterdamse architect veel bewondering voor de Indische cultuur, zo schrijf ik deze maand in Het Parool. Maar in een brief voor de krant Het Vaderland mopperde hij ook over de moderne, westerse invloeden die hij onderweg tegenkwam. En over de groeiende toeristenindustrie en de hordes Amerikanen. Zijn klacht klinkt eigenlijk heel modern. Amerikanen Allerlei reisbureaus maakten reclame voor Indië als “toeristland”. Ze probeerden de reiziger te verleiden tot een “trip through Sumatra”. Dat was een route van Medan langs het Tobameer naar Padang, of andersom. Het doel was vooral, zo vermoedde Berlage, “elk jaar een paar maal eenige honderden Amerikanen collectief op die ‘bevoorrechte’ streken los te laten”. Op Java gebeurde dat al volop. En het (toen) door westerse invloeden nog ongeschonden Bali zou zeker op het lijstje staan voor een volgend bezoek. Zo’n “vreedzame penetratie” was alleen met de auto mogelijk, schreef Berlage, “omdat ook voor den toerist time money is”. Bovendien was het natuurlijk niet de bedoeling van …

Titia na Deshima

Titia Bergsma, de eerste westerse vrouw in eeuwen die voet zette op Japanse bodem, was de inspiratiebron voor miljoenen afbeeldingen, schreef ik in Het Parool. Maar hoe ging het nou verder met Titia, nadat ze het eilandje Deshima zonder haar man had moeten verlaten? Een verhaal van rampspoed, uitterende ziekte en een zwanger kindermeisje. Tropische ziekte In december 1817 voer Titia de Baai van Nagasaki uit, met haar anderhalf jaar oude zoontje Jan en het kindermeisje Petronella, die in Japan in verwachting was geraakt – wie de vader was, zou voor altijd een geheim blijven. Het was een turbulente reis, met dichte mist waardoor het dagenlang donker bleef en een zware storm, waarin Titia haar bed afstond aan het zwangere kindermeisje terwijl ze zelf het noodweer uitzat op een kist. Na ruim een maand arriveerden ze in Batavia. Daar bleek Titia zonder haar man geen enkele status te hebben. Jantje en Petronella tobden er door de hitte met hun gezondheid, en Titia zelf kreeg een tropische ziekte. Ze vermoedde dat ze weer zwanger was. Leeggeroofd Het …